Trích “Thư gửi các bạn học vẽ” của hoạ sĩ Nguyễn Văn Tỵ

Đây là những lời mình đọc được trong sách “Bước đầu học vẽ” của hoạ sĩ Nguyễn Văn Tỵ giảng viên trường Cao đẳng Mỹ thuật (nay là trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam). Quyển này xuất bản đã lâu nhưng những gì ông viết khiến mình rất tâm đắc, lo rằng những lời tâm sự chân thành và bổ ích của ông sẽ không đến được thế hệ sau nên mình mạn phép chép lại những lời ấy từ sách lên đây để những ai đã ,đang và sẽ đến với môn học này có cơ hội tiếp xúc với quan điểm của thế hệ trước. Bài viết có lược bỏ những câu không thuộc lời tâm sự, ví dụ như: “Quyển sách này được chia làm x phần” và các câu có liên quan.

THƯ GỬI CÁC BẠN HỌC VẼ

“Tôi được biết hiện nay ở nước ta, bất cứ lứa tuổi nào, bất cứ ở ngành hoạt động nào, môn học vẽ đều được nhiều người ham thích đặc biệt. Tưởng không cần phải nói nhiều, các bạn đã hiểu rõ nguyên nhân. Khi con người nhờ sự lãnh đạo cỉa Đảng đã được hoàn toàn giải phóng để phát triển một cách toàn diện thì việc con người mạnh dạn bước vào lĩnh vực nghệ thuật, dùng nghệ thuật phục vụ cho đời sống con người là một điều tất yếu, Vì sao nhân dân ta hiện nay không những ham thích xem tranh mà còn tự mình vẽ tranh? Một nguyên nhân rất đơn giản mà cũng rất thiết thực là: ngoài yêu cầu học vẽ để giải trí về mặt thẩm mỹ, để nâng cao trình độ hiểu biết về nghệ thuật, môn vẽ hầu như còn gắn liền với sinh hoạt của ta nữa. Bất kỳ là công nhân hay nông dân, là bộ đội hay học sinh trong khi học văn hoá hay kỹ thuật chuyên môn, khi phát huy sáng kiến sáng chế máy móc, cải tiến mẫu hàng, đổi mới dụng cụ sản xuất, dụng cụ gia đình v.v… mọi người đụng ngay đến môn vẽ.

Sự cần thiết của môn học vẽ đúng là như vậy, nhưng nhận thức về môn học vẽ không phải đã hoàn toàn giống nhau. Có người rất thích xem tranh, rất thích học vẽ, nhưng lại cho rằng môn học vẽ phải dành riêng cho người có hoa tay đặc biệt, mình có học cũng chẳng thành công. Thế rồi chẳng cần tìm hiểu xem học vẽ có khó khăn gì để đặt quyết tâm vươn tới, họ buông trôi khả năng của mình theo những định kiến “lĩnh vực ấy mình không với được”. Lại có người hăng hái hơn một chút – nghĩa là bước đầu có cầm bút, cầm chì vẽ thử, nhưng vẽ rồi lại bỏ vì chán, vì hậu quả của việc học không có phương pháp dẫn tới thiếu tiến bộ cụ thể, thì tư tưởng chán nản rất dễ phát sinh. Lúc này họ không có cách nào khác là đổ tại cho cái hoa tay của mình.

Vậy hoa tay là cái gì? Chúng ta cần hiểu hoa tay mà ông cha ta hay nói đến như thế nào cho đúng. Người có hoa tay chính là người tinh ý, tinh mắt và có công phu rèn luyện môn học vẽ. Có thế thôi.

Vẽ được là do óc quan sát được mọi vật, do mắt nhận xét được hình dạng của vật đó. Tay chỉ là công cụ thể hiện những cảnh vật do trí óc đã quan sát được, mắt đã nhìn kỹ được mà thôi. Các bạn hãy gạt bỏ trở ngại về tư tưởng sang một bên, đừng bận tâm đến việc mình có hoa tay hay không. Vẽ đúng phương pháp, chắc chắn trong một thời gian không lâu, tuỳ theo công phu luyện tập của mỗi người – các bạn đều thấy mình có hoa tay cả. Nói như thế tôi không hề có ý cho rằng học vẽ không có gì khó khăn đâu.

Học vẽ theo lối tự học rất nhiên khó khăn hơn là học vẽ trực tiếp tại các trường chuyên nghiệp (như các trường Mỹ thuật) nhưng cũng không phải tự học không đạt kết quả tốt. Nhiều hoạ sĩ danh tiếng cũng đi bước đầu bằng tự học, học bằng tài liệu vẽ, học ở Bảo tàng nghệ thuật. Chỉ cần các bạn quyết tâm học, học cho đều cho kỹ. Đó là bí quyết duy nhất để khắc phục mọi khó khăn. Mỗi tuần lễ các bạn đề ra hai buổi, mỗi buổi từ một đến hai giờ là vừa. Giờ giấc có thể tuỳ ý các bạn chọn sao cho phù hợp với điều kiện sinh hoạt của mỗi người. Ngoài ra, lúc ngồi nghỉ, ngồi chơi, các bạn có thể học vẽ ghi nhanh để luyện tay cho quen. Lúc đầu vì chưa quen tay nét vẽ ghi nhanh có nguệch ngoạc các bạn cũng đừng ngại. Cứ kiên trì vẽ đều đều, tự nhiên những hình vẽ sẽ trở nên khá dần, đúng dần. Một buổi, hai buổi, mỗi buổi một tiến bộ, các bạn sẽ thấy phấn khởi, vui vẻ trong giờ tập vẽ, sẽ thấy càng ngày càng ham thích vẽ. Với phương pháp học tập theo hiện nay, các bạn có thể lập thành thừng tốp năm hay ba người vừa là để duy trì phong trào học vẽ cho đều đặn, vừa để giúp đỡ, học hỏi lẫn nhau.

Học vẽ sẽ mở ra trước mắt các bạn, một cửa sổ rộng lớn để nhìn cảnh vật, để biết thưởng thức cái đẹp trong thiên nhiên và trong cuộc sống, biết áp dụng những cái đẹp đó vào đời sống hằng ngày. Trí quan sát của các bạn do đó sẽ ngày càng mở mang, mắt thêm tinh tường và bàn tay các bạn mới ngày một khéo léo hơn lên. Đi đôi với việc đó, năng khiếu thẩm mỹ của các bạn sẽ được nâng cao không ngừng trong quá trình quan sát và nhận thức cảnh vật thực tế.

Thời gian học tập mỗi buổi có thể dài hoặc ngắn, nhưng cần nhất là học tập phải liên tục, đừng để sót thứ nào. Có quyết tâm, có hăng say trong học tập nhất định tài năng sẽ phát triển. Tài năng hội hoạ cũng chính là nhờ ở công phu rèn luyện say mê mà thôi.

Chúc các bạn cố gắng học tập, đạt được kết quả nhanh chóng.”

NGUYỄN VĂN TỴ
Giảng viên Trường Cao đẳng Mỹ thuật (1963)

Ở giữa quyển sách ông còn viết thêm một lá thư nói rõ hơn về phương pháp học vẽ. Mình cũng xin chép lại luôn.

THƯ GỬI CÁC BẠN HỌC VẼ

“Có nhiều bạn đã hỏi tôi về vấn để có nên học vẽ theo ảnh không vì thấy có nhiều người truynền theo ảnh và đã có bạn gửi cả bức vẽ truyền ảnh về để tôi nhận xét hộ. Xin trả lời ngay rằng vẽ truyền theo ảnh là không đúng phương pháp học vẽ, vì ảnh chỉ là một mặt, một khoảng cách rất ngắn của sự sống do máy ghi lại. Còn vẽ lại khác, vẽ có mục đích rộng hơn, vẽ là diễn tả lại sự sống bằng óc, bằng tay, là truyền cảm lại sự sống qua đầu não người vẽ, qua tình cảm của người biết chọn lọc trong thực tế. Ngoài ra cách diễn tả nét hình và khối của hội hoạ cũng khác máy ảnh, phải có cái ‘khác’ đó mới làm nổi rõ được hiện thực, mới biểu lộ được trí tuệ tình cảm của người vẽ. Cho nên không thể học vẽ qua lối truyền thần lại ảnh được. Tuy nhiên trong đời sống hàng ngày vẫn có những việc cần truyền lại ảnh như vẽ ảnh lãnh tụ, vẽ ảnh các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh hay các người thân thuộc đã khuất núi. Nhưng đó là những công tác riêng của hội hoạ chứ không phải phương pháp khoa học để bước đầu học vẽ. Có bạn lại cho biết là khi vẽ động vật như trâu, bò, chó, gà theo sách giáo khoa, theo hoạ báo thì thấy giống và đẹp còn khi nhìn động vật thì vẽ không giống hoặc thấy khó vẽ. Đó là dĩ nhiên rồi bạn ạ! Vì như thế là đã có người vẽ giúp hộ bạn trước ở trang sách, bạn chỉ làm công việc chép lại như sao chép một đoạn văn hay một câu thơ mà thôi. Vẽ được một vật gì mà tự mình quan sát vật đó, thu mình vào vật đó cho đúng rồi vẽ ra, đấy mới là lao động chính của người học vẽ. Chính lao động đó mới đem lại kết quả tốt, mới là sáng tạo nghệ thuật, mới đem lại sự tiến bộ cho các bạn. Nếu vẽ động vật chưa giống (hoặc vẽ bất cứ một hiện vật gì khác dù là một tĩnh vật hay là một người lao động) thì bạn phải kiên trì vẽ đi vẽ lại, vẽ nhiều lần liên tiếp nữa, vẽ hàng tháng mới mới hy vọng nắm được hình dáng của vật đó. Ở điểm này, tập vẽ rất giống tập viết, bắt đầu viết hay vẽ nét còn xiêu vẹo hay ngập ngừng nhưng qua thời gian dài tập đi nét nhiều lần thì hình và nét sẽ ngay ngắn và đẹp dần lên. Xem tranh các bạn gửi lại về thi tôi nhận thấy các bạn còn chưa chú ý đến cách xây dựng hình bằng đường thẳng mà ham đi nét cong, nét uốn tròn, ham làm giống ngay các động vật mẫu. Nhưng chính vì nét cong không tìm góc của bề mặt con gà, con trâu, con chó nên hình những con vật đó càng mất tỉ lệ, càng không giống. Các bạn nên đọc lại các bài tập cho kỹ, quan sát hình chu vi của mọi vật cho đúng rồi hẵng cầm bút vẽ. Nhưng đọc bài tập ở sách cho kỹ không có nghĩa là phải thuộc lòng như có bạn đã hỏi mà đọc tài liệu để hiểu được phương pháp, mường tượng ra quá trình vẽ một sự vật diễn biến ra sao, phải làm những động tác gì, đưa nét, đánh bóng ra sao v.v… Đọc kỹ và hiểu được bài mục rồi lại phải thực hành ra những bài vẽ, vẽ rồi lại rút kinh nghiệm và kiểm tra lại xem thực hành có đúng với lời hướng dẫn trong bài không. Đọc kỹ và hiểu được bài mục là như vậy. Nhiều bạn đã đánh bóng nhẵn quá bằng di tay như truyền thần ảnh là không đúng phương pháp vì đã không xem kỹ những nét đánh bóng đã in kèm theo bài. Như thế là chưa nắm được yêu cầu của bài mục và chưa nắm được phương pháp vẽ. Học xong một đợt, các bạn lại đọc thêm giáo trình một lần nữa cũng vẫn tốt. Lý luận cơ bản tuy chỉ có như vậy nhưng thực hành ra bài vẽ phải mất nhiều công phu mới đạt được yêu cầu học tập.

~

Một số bạn còn thắc mắc về đường trục trên mặt và thấy khó áp dụng khi vẽ chân dung. Thực ra đường trục chỉ thể hiện rõ trên những bề mặt, trên những khối hình thực cân đối, gãy góc hay rõ nét ví dụ như đường trục chia đôi một hình chữ nhật, đường trục vòng qua một quả trứng, một hình cầu. Những đường trục này dễ nhận ra trên những hình khối trơn, bề mặt không có lồi lõm như đường trục trên quả trứng, trên hòn bi, trên những đường trục kinh tuyến chia hình địa cầu ra từng múi… trái lại đầu người do cấu trúc bên trong là xươgn sọ, tạo nên trên mặt những khối lồi lên như mũi, những chỗ lõm vào như hố mắt hoặc những bề mặt không bằng phẳng theo một chiều hướng nhất định. Do đó khi đầu người xoay nghiêng hay ba phần tư thì đường trục có khi không phụ thuộc vào đỉnh mũi , cũng không phụ thuộc vào giữa đôi mắt, vào giữa vành môi. Đường trục trên đầu người là một đường trục được giả định trên một hình khối tròn theo hình quả trứng mà những khối lồi lên (như mũi) hay lõm xuống (như mắt) đều phải dựa vào đấy mà tìm vị trí đúng của mình: Đường trục và đường ngang của mắt, mũi, miệng, vạch trên chân dung cũng ví như những đường kinh tuyến và vĩ truyến giả định trên hình quả địa cầu mà thôi. Khi ta nhìn thẳng góc vào mặt đường kinh tuyến trước mắt thì đường đó là đường trục thẳng đứng, nhưng khi ta xoay nghiêng quả cầu đi thì đường trục đó sẽ cong dần lên. Khi đường trục cong đi thì chiều cao của núi non, bề mặt thấp hay lõm xuống của sông ngòi cũng không vì thế mà còn dính liền với đường trục mà chỉ dựa vào đường trục mà xác định được vị trí của mình thôi. Cho nên đường trục chỉ chạy giữa trán, giữa mắt, giữa đỉnh mũi, giữa miệng khi nhìn mẫu chính giữa mặt, khi nhìn sang 3/4 hay nghiêng thì đường trục xoay theo hình khối quả trứng mà không chạy đúng giữa những vị trí như trước nữa. Lúc này ta không tính đến những điểm lồi hay lõm trên nét mặt nữa mà chỉ vạch đường trục để tìm những bề mặt phân chia trên hình quả trứng như bề rộng giữa hai đầu con mắt, bề rộng chân mũi, bề rộng miệng, cằm v.v.. Đường trục hoặc các đường phân chia mắt mũi miệng theo chiều ngang chỉ là những đường giả định trên khối tròn hình quả trứng mà ta chỉ dựa vào đấy mà tìm ra vị trí đúng (có lồi lên hay lõm xuống) của mắt mũi miệng. Tuy đường trục đó không phải lúc nào cũng đứng nguyên vị trí như khi nhìn chính giữa (vì đầu người không giống hẳn hình quả trứng) nhưng vẫn giúp ta nhìn được khối nào lồi lên trên hay lõm xuống dưới so với đường trục đó. Cho nên khi vạch đường trục, vạch đường ngang của mắt mũi miệng khi vẽ tượng hay chân dung thì những đường cong đó là chỗ dựa, là khung để chíng ta tìm và đặt vị trí của mắt mũi miệng. Các bạn vẫn phải lấy que đo mà so sánh tỷ lệ, dùng mắt mà so sánh tỉ lệ đúng, tương quan giữa các bộ phận trên từng chân dung, người mẫu cụ thể.

Một số bạn còn hỏi về cách vẽ màu bột hay màu nước, chì màu… Các bạn nên kiên trì học tập vẽ hình họa đen trắng cho thành thạo rồi mới chuyển sang màu sau. Vẽ màu ngay sẽ rối loạn nét vẽ, khó điều khiển đậm nhạt, làm bạn chóng chán khi chưa đạt được kết quả. Lúc mới tập, màu nên dùng màu bột pha keo vào nước, nếu không có màu bột mới dùng thuốc nước để tô những mảng phẳng đã có nét viền sẵn. Ví dụ vẽ nét viền một bông hoa, một chùm lá rồi tô màu thẳng vào trong, đi lại nét viền bằng màu sẫm hơn. Vẽ màu phẳng và đều mặt lâu dài rối mới chuyển sang vẽ màu có đậm nhạt, vẽ màu loãng, điềm màu v.v… Nhìn chung lại thì các bạn cần kiên trì hơn nữa trong học tập, học từng bước, từ dễ đến khó, từ đen trắng đến màu theo phương pháp. Có nhiều bạn đã có những thói quen chưa đúng như chỉ vẽ theo ảnh hay sách báo, đánh bóng giống ảnh, tô màu theo họa báo v.v… Những bạn đó cần cố gắng vượt qua khó khăn lúc bắt đầu vẽ theo hiện thực do mắt quan sát được. Có vẽ theo hiện thực do mắt ta nhận xét ra và thôi thúc ta diễn tả lại thì với gây được nhiều hứng thú cho người vẽ, mới thấy được tính sáng tạo của nghệ thuật, mới nâng cao được khiếu thẩm mỹ của mình lên.

Nhiều bạn có hỏi thôi thêm về tài liệu hay hình mẫu đã vẽ sẵn, đã học qua. Về tài liệu học vẽ cũng vậy, các bạn nên tham khảo tùy theo giai đoạn, tùy theo bài mà không nên có loại “tủ” để học cho chóng giỏi. Các bạn có thể tham khảo sách mỹ thuật, sách dạy vẽ của nước ngoài. Nếu gọi được cái vốn để học vẽ là “tủ” thì cái tủ đó là ở tự nhiên xã hội, ở con mắt quan sát của các bạn. Tập giáo trình chỉ là cái chìa khóa để mở các loại tủ ở tự nhiên ra mà thôi. Tinh thần tự học của các bạn quan trọng lắm. Tập vẽ cũng như tập đánh vần, tập nói, tập viết một thứ tiếng vậy. Lâu lâu sẽ quen dần. Các bạn đã có những tiến bộ bước đầu, đã biểu lộ lòng ham thích nghệ thuật của mình, đó là những cố gắng rất hoan nghênh.

Mong các bạn kiên trì hơn nữa, đạt nhiều kết quả trong bài học vẽ hình họa và ký họa. Chúc các bạn áp dụng môn vẽ của mình vào những công tác hội họa hàng ngày được thành công tốt đẹp.”

NGUYỄN VĂN TỊ
Giảng viên trường Cao đẳng Mỹ thuật Việt Nam.

Advertisements

Tác giả: LeQl

Enjoy the now. Live in the now. Don't get older.

2 thoughts on “Trích “Thư gửi các bạn học vẽ” của hoạ sĩ Nguyễn Văn Tỵ”

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s